ABD’nin İran’ı vurmasıyla küresel petrol ticaretinin şahdamarı Hürmüz Boğazı adeta savaş alanına döndü. Küresel arzın yüzde 20’sinin geçtiği kritik rotada sivil gemiler hedef alınırken, dev lojistik firmaları seferleri acilen askıya aldı; krizin patlak vermesiyle petrol fiyatları hızla tırmanışa geçti.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ı vurma kararı, dünyanın petrol tedarikinin çok büyük bir bölümü için yepyeni ve ölümcül riskler yarattı. Günlük 3 milyondan fazla varil üretimiyle OPEC’in en büyük dördüncü üreticisi olan İran, asıl gücünü üretim miktarından ziyade stratejik konumundan alıyor.
İran, aralarında Suudi Arabistan ve Irak’ın da bulunduğu kilit tedarikçilerden dünyaya yayılan ham petrolün beşte birinin geçiş güzergahı olan Hürmüz Boğazı’nı kontrol ediyor. Başlayan bölgesel saldırıların ardından deniz trafiği keskin bir şekilde düşerken, bölgedeki enerji krizinin kilit noktaları netleşmeye başladı.
Tahran yönetimi uzun zamandır Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatma gücüne sahip olduğunu iddia etse de bu, daha önce hiç atılmamış bir adım ve küresel piyasalar için adeta bir “kabus senaryosu” anlamı taşıyor.
Cumartesi günü bölgedeki gemiler, İran donanmasından geldiği iddia edilen ve boğazdan geçişlerin yasaklandığını duyuran telsiz anonsları rapor etti. Tahran’dan boğazın statüsüne ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmese de, bölgeden geçen gemi sayısında dramatik bir düşüş var. Basra Körfezi’nin ham petrol ve rafine yakıt ihracatının tek çıkış noktası olan Hürmüz, aynı zamanda dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatçılarından Katar için de hayati öneme sahip. Nitekim Katar, hafta sonu armatörlerden navigasyonu durdurmalarını talep etti.
Boğazın kapanması veya riskli hale gelmesi durumunda gözler alternatif boru hatlarına çevriliyor:
–Suudi Arabistan: Krallık, petrolü Kızıldeniz’deki bir terminale taşıyan 746 millik “Doğu-Batı Boru Hattı” üzerinden günlük 5 milyon varil sevkiyat yapma kapasitesine sahip.
–Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): Habshan-Fujairah boru hattını kullanarak günlük 1,5 milyon varil ham petrolü Umman Körfezi’ne aktararak Hürmüz’ü bypass edebiliyor.
–Irak: Ülkenin kuzeyindeki petrolü Türkiye üzerinden Akdeniz’e taşıyan bir hattı var. Ancak güneydeki (Basra) devasa üretimin tamamı deniz yoluyla Hürmüz’den geçmek zorunda.
–Kuveyt, Katar ve Bahreyn: Bu ülkelerin petrol ve gazlarını Hürmüz dışında bir yolla ihraç etme şansları bulunmuyor.
Alternatif hatlara rağmen, boğazın kapanması ihracatta devasa bir kesintiye ve petrol fiyatları için tarihi sıçramalara yol açacaktır.
Pazar sabahı savaşın genişlediğine dair güçlü işaretler belirdi. Tel Aviv’de binalar vuruldu; BAE, Katar ve Bahreyn’de gelen füzeler hava savunma sistemlerince engellendi ve dünyanın en yoğun havacılık merkezi olan Dubai ana havalimanına saldırı raporları ulaştı.
Aynı zamanda savaşın patlak vermesinden bu yana ilk deniz saldırısı da gerçekleşti. ABD’nin yaptırım listesinde olduğu belirtilen Skylight adlı küçük bir petrol tankeri Umman’ın kuzey açıklarında vuruldu. Umman, 20 kişilik mürettebatın tahliye edildiğini ve 4 kişinin yaralandığını duyurdu.
Uzmanlara göre İran’ın boğazı uzun süre kapalı tutması zor bir ihtimal olsa da; gemilerin GPS sinyallerini karıştırmak ve deniz mayınları döşemek gibi taktikler masadaki en güçlü seçenekler.
Uluslararası yaptırımlara rağmen petrol üretimini günlük 3,3 milyon varile çıkaran ve ihracatının yüzde 90’ını Çin’e yapan İran’ın kalbi, kuzeydeki Kharg Adası terminalinde atıyor. Hafta sonu İran’ın yarı resmi Mehr haber ajansı, adada bir patlama olduğunu duyurdu ancak detay vermedi.
İran, olası ABD ve İsrail saldırılarına karşı son haftalarda Kharg Adası’ndaki tankerleri hızla doldurup güvenli sulara çekmeye çalışıyordu. Günlük 2 milyon varili aşan kapasitesiyle bu terminale yapılacak doğrudan bir saldırı, İran ekonomisine vurulmuş ölümcül bir darbe anlamına geliyor.
Piyasalardaki arz fazlası endişesiyle 2025 yılını yüzde 18 düşüşle kapatan petrol fiyatları, bu yıl ABD’nin İran’ı vurma ihtimaliyle halihazırda yüzde 19 yükselmişti.
Hafta sonu ana vadeli işlem piyasaları kapalı olsa da, ilk tepkiler sert oldu. IG Group Ltd. tarafından yönetilen perakende işlemlerinde Batı Teksas türü (WTI) ham petrol, cuma kapanışına göre yüzde 12’ye varan bir artışla 75,33 dolara kadar tırmandı. Analizciler, bu genişleyen tırmanış döngüsüyle birlikte küresel gösterge Brent petrolün çok kısa sürede 80 dolar barajını aşacağını öngörüyor.
İlgili haberler:
https://denizgundem.com/hurmuz-bogazinda-ilk-petrol-tankerine-saldiri-gerceklesti/
https://denizgundem.com/deniz-ticareti-durdu-petrol-firladi-hurmuz-bogazinda-son-durum-ne/
