Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD güçlerinin 7 Ocak’ta Kuzey Atlantik’te uluslararası sularda Marinera adlı petrol tankerine el koymasını sert bir dille kınadı. Bakanlık, söz konusu müdahaleyi Euro-Atlantik bölgesinde askeri gerilimleri tırmandırma riski taşıyan “yasadışı güç kullanımı” olarak nitelendirdi.
Daha önce Bella 1 adıyla bilinen Marinera gemisi, Aralık ayı sonlarında Karayipler’de dur ihtarına uymayarak Atlantik’e yönelmesiyle başlayan ve haftalar süren bir takibin ardından ABD Sahil Güvenlik ve ABD askeri unsurları tarafından ele geçirildi. ABD’li yetkililer, operasyonun uluslararası sularda ve federal bir mahkeme tarafından çıkarılan tutuklama emrine dayanılarak gerçekleştirildiğini savunuyor.
Tanker, Haziran 2024’te ABD Hazine Bakanlığı tarafından, Hizbullah ve İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü ile bağlantılı ağlar adına petrol taşıdığı iddiasıyla yaptırım listesine alınmıştı. Amerikan makamları, gemiye ilk yaklaşıldığında geçerli bir bayrak altında faaliyet göstermediğini, bu nedenle fiilen “devletsiz” kabul edilerek müdahaleye açık hale geldiğini ileri sürdü. Panama denizcilik otoriteleri de tankerin Panama Gemi Sicili kaydının 7 Ekim 2024’te iptal edildiğini doğruladı.
Moskova ise bu iddiaları reddediyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı, Marinera’nın 24 Aralık itibarıyla uluslararası ve Rus hukukuna uygun biçimde geçici olarak Rus bayrağı taşıma yetkisine sahip olduğunu ve el konulduğu sırada uluslararası sulardan bir Rus limanına barışçıl geçiş yaptığını belirtti. Açıklamada, açık denizde bir sivil gemiye çıkılması, fiilen el konulması ve mürettebatın gözaltına alınmasının, seyrüsefer serbestisi de dahil olmak üzere uluslararası deniz hukukunun temel ilkelerinin ağır ihlali anlamına geldiği vurgulandı.
Rus tarafı, son haftalarda Marinera’nın izlenmesine resmen itiraz ettiklerini, ABD güçlerinden takibi durdurmalarını ve kaptana iletilen taleplerin geri çekilmesini istediklerini açıkladı. Moskova, tankerin Rus tescilli ve sivil statüsünü doğrulayan güvenilir bilgilerin ABD makamlarına iletildiğini ve herhangi bir müdahaleye açıkça izin verilmediğini savunuyor. Bakanlık ayrıca, açık denizlerde gemiler üzerindeki münhasır yargı yetkisinin bayrak devletine ait olduğunu, durdurma ve el koymanın yalnızca korsanlık veya köle ticareti gibi istisnai durumlarda mümkün olabileceğini, Marinera’nın bu kapsama girmediğini belirtti.
ABD makamları ise bayrak değişikliğini yaptırımlardan kaçmaya yönelik son dakika bir girişim olarak değerlendiriyor. ABD Avrupa Komutanlığı, geminin yasaklı petrol ticareti yoluyla ABD yaptırımlarını ihlal ettiği gerekçesiyle federal mahkeme emri doğrultusunda ele geçirildiğini açıkladı.
Marinera’ya yönelik müdahale, 7 Ocak sabahı Karayipler’de Sophia adlı başka bir tankerin de ele geçirildiği koordineli operasyonların parçası olarak gerçekleşti. ABD yetkilileri bu adımları, Washington’un yasadışı petrol ticaretine ve özellikle Venezuela bağlantılı yaptırım ihlallerine karşı yürüttüğü abluka politikasının şimdiye kadarki en agresif aşaması olarak tanımlıyor. Operasyon kapsamında İngiliz kuvvetleri de Kuzey Atlantik’te üs ve gözetleme desteği sağladı.
TankerTrackers.com verilerine göre Marinera şu anda boş durumda olsa da, 2021–2025 döneminde 20 milyon varilden fazla İran ve Venezuela ham petrolü taşıdı. Rusya, ABD’nin kendi iç yaptırım mevzuatına dayanarak gerçekleştirdiği bu tür müdahalelerin hukuki bir temeli olmadığını savunurken, olayın deniz güvenliğini daha da istikrarsızlaştırabileceği ve sivil gemilere karşı güç kullanım eşiğini düşürebileceği uyarısında bulunuyor. Moskova, Washington’u bu tür eylemleri durdurmaya ve gemide bulunan Rus vatandaşlarına insancıl muamele sağlanmasına çağırıyor.
7 Ocak’taki el koymalarla birlikte ABD’nin bir ay içinde müdahale ettiği tanker sayısının dörde çıkması, küresel yaptırımları ihlal eden tanker ticaretine karşı izlenen politikanın belirgin biçimde sertleştiğine işaret ediyor.
