Uluslararası Af Örgütü tarafından yayımlanan yeni bir soruşturma, İran bağlantıları olduğundan şüphelenilen bir gölge tanker ağının, Myanmar ordusunun hava saldırılarında kullandığı havacılık yakıtını ülkeye taşıdığını ortaya koydu.
Af Örgütü’nün ticaret kayıtları, otomatik tanımlama sistemi (AIS), uydu görüntüleri ve liman otoritesi verilerine dayanan analizine göre, 2024 ortası ile 2025 sonu arasında en az dokuz jet yakıtı sevkiyatı, klasik gölge filo taktikleri kullanan dört ürün tankeri tarafından Myanmar’a ulaştırıldı. İncelemede, uzun süreli AIS karartmaları, sahte konum sinyalleri ve şeffaf olmayan gemi-gemi (STS) transferleri öne çıktı.
Kuruluşa göre Myanmar, 2025 yılında en az 109.604 ton havacılık yakıtı ithal etti. Bu miktar, 2024’e kıyasla yaklaşık %69 artış anlamına gelirken, 2021 askeri darbesinden bu yana kaydedilen en yüksek yıllık toplam oldu. Af Örgütü, Batılı ülkelerin yaptırım girişimlerine rağmen jet yakıtı tedarik zincirinin kesintiye uğratılamadığını vurguladı.
Af Örgütü’nün bölgesel araştırma direktörü Montse Ferrer, raporda yer alan değerlendirmesinde, darbeden beş yıl sonra Myanmar cuntasının yaptırımlardan kaçınmayı sürdürdüğünü ve sivillere yönelik hava saldırılarında kullanılan yakıtı temin etmek için yeni yollar geliştirdiğini ifade etti. Ferrer, 2025’in, 2021’den bu yana en ölümcül hava saldırılarının yaşandığı yıl olduğuna dikkat çekti.
Soruşturmada ticaretin merkezinde dört tanker öne çıktı: Huitong 78 (şimdiki adıyla Baraawe 1), Yong Sheng 56 (LS Mercury), Reef (eski Baltic Horizon) ve Noble (eski Astra). Bu gemilerin, yükleme ve/veya boşaltma sırasında AIS sinyallerini kapatarak ve açık deniz aktarma noktaları üzerinden faaliyet göstererek Yangon’a jet yakıtı teslimatı yaptığı belirtildi.
Özellikle Reef ve Noble, daha önce de yaptırım ihlalleriyle ilişkilendirildikleri için mercek altına alındı. Af Örgütü’nün Kanıt Laboratuvarı, Reef’in Bandar Abbas açıklarında tespit edilen yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerinin, geminin AIS verilerinde aynı anda yüzlerce kilometre uzakta gösterilmesiyle örtüşmediğini ve bunun konum sahteciliğine işaret ettiğini kaydetti. Noble’ın da Fujairah Offshore Anchorage Area üzerinden Myanmar’a uzanan bir rota izlediği aktarıldı.
Emtia istihbarat firması Kpler, AIS, uydu, gümrük ve ticaret verilerine dayalı değerlendirmesinde, bu sevkiyatların İran menşeli petrol ürünleri olabileceğini belirtti. Af Örgütü ise nihai satıcıların netleşmediğini, ancak birden fazla göstergenin İran bağlantısına işaret ettiğini vurguladı.
Kuruluş, kullanılan gölge filo yöntemlerinin daha önce Rusya, İran ve Kuzey Kore bağlantılı yaptırım ihlallerinde görülen uygulamalarla benzerlik taşıdığına dikkat çekerek, uluslararası toplumun daha sıkı denetim ve yaptırım mekanizmaları geliştirmesi çağrısında bulundu.
