Türk gemi inşa sanayi, yükselen maliyetler ve finansmana erişim sorunları nedeniyle küresel pazardaki rekabet gücünü kaybediyor. Özellikle Norveç gibi önemli ihracat pazarlarında yaşanan gerileme, sektörün geleceği açısından ciddi riskler oluşturuyor.
Türkiye’nin gemi ve yat ihracatı, 2025 yılının haziran ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 61,8 oranında azalarak yaklaşık 84 milyon dolara düştü. Bu düşüş, özellikle gemi inşa sektöründe daha sert hissedildi. Yılın ilk altı ayında toplam ihracat yüzde 1,3 gerileyerek 908 milyon dolar seviyesine indi.
Geçmişte çevreci ve özel amaçlı gemi inşasında Türkiye’yi dünya liderleri arasına taşıyan Türk tersaneleri, artan üretim maliyetleri nedeniyle bu avantajını yitiriyor. Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı olan Norveç ile üretim maliyetlerinin başa baş seviyeye gelmesi, yeni siparişlerin alınmasını neredeyse imkânsız hale getirdi. Bu durum, globalde çevreci gemilere yönelik talebin arttığı bir dönemde, Türkiye’nin bu talebi karşılayamamasına yol açtı.
Gemi, Yat ve Hizmetleri İhracatçıları Birliği (GYHİB) Başkanı Cem Seven, sektörün karşı karşıya olduğu en büyük sorunun düşük döviz kuru ile yüksek enflasyonun birleşimi olduğunu vurguladı. Bu ikili etki, maliyetleri kontrol etmeyi zorlaştırıyor ve Türk üreticilerin rekabet gücünü ciddi biçimde zayıflatıyor.
Seven ayrıca, üretim ve ihracat için gerekli finansmana erişimin de giderek zorlaştığını belirtti. TL ve döviz kredilerindeki yüksek faiz oranları, sektör oyuncularının üretim maliyetlerini daha da yukarıya çekiyor.
Sektördeki üreticiler için bir diğer dezavantaj ise, 24 metre altındaki ticari yat ve yelkenlilerde KDV istisnasının uygulanmaması. Cem Seven, bu durumun özellikle küçük ve orta ölçekli firmaların faaliyetlerini sürdürebilmesini zorlaştırdığını ifade etti.
Artan maliyet baskısı ve azalan siparişler, bazı büyük firmaları yurt dışında yatırım yapmaya itti. Sektörün önemli oyuncularından Tersan Norveç’te, Hicri Ercili ise Hollanda’da tersane yatırımlarına yöneldi. GYHİB Başkanı Seven, bu eğilimin önümüzdeki dönemde diğer yerli firmalara da yayılabileceği uyarısında bulundu.
Türk tersanelerinin uzun yıllardır en büyük ihracat pazarlarından biri olan Norveç, 2025 yılının haziran ayında ilk 10 ihracat ülkesi listesine dahi giremedi. Geçen yıl aynı dönemde 60 milyon dolarlık ihracat yapılan Norveç’e bu yılın haziran ayında hiç sevkiyat yapılmadı.
Yılın ilk yarısında Norveç hâlâ yüzde 22 ile en büyük pazar konumunda yer alsa da, en fazla ihracat yapılan ürün grubu olan balıkçı teknelerinde ciddi kayıplar yaşandı. Özel amaçlı balıkçı gemisi ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0,5 düşerek yaklaşık 157 milyon dolara geriledi.
İhracattaki düşüşe paralel olarak sektördeki istihdam da azalma eğilimine girdi. Türkiye genelinde 80’den fazla aktif tersanenin bulunduğu sektörde, son bir yıl içinde istihdam yüzde 10’un üzerinde azaldı. Yıl sonuna kadar ihracatta yüzde 15’i aşan bir daralma öngörülüyor.
Türk gemi inşa sanayisi, bir zamanlar sahip olduğu rekabet avantajını hızla kaybediyor. Sektör temsilcileri, maliyetlerin kontrol altına alınması, finansman erişiminin kolaylaştırılması ve vergi teşviklerinin yeniden düzenlenmesi çağrısında bulunuyor. Aksi takdirde, Türkiye’nin bu stratejik sektördeki küresel konumunu daha da kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacağı belirtiliyor.
