10 Temmuz itibariyla Denizcilik Genel Müdürlüğü, ülkemizde gerçekleşen deniz ticaretine ilişkin istatistikleri paylaştı. Şubat ayından sonra başlayan toparlanma eğilimi haziran ayında da devam etti ve böylece limanlarımızın ilk altı aylık performansı, geçen yıla kıyasla %2 oranında artış gösterdi. Yükleme istatistiklerinde %0,7, boşaltma istatistiklerinde ise %2,7’lik artış gerçekleşti. Özellikle Haziran ayında yükleme istatistiklerinde geçen yılın aynı ayına göre %10’luk dikkat çekici bir artış oldu. İlk altı aylık dönemde, kuru dökme yüklerin elleçlenmesinde %2,8, sıvı dökme yüklerin elleçlenmesinde %1,4, genel yüklerin elleçlenmesinde %9,1 ve araç içi taşınan yüklerin (Ro-Ro) elleçlenmesinde %8,5’lik artış yaşanırken, konteyner ticaretinde %0,9’luk bir gerileme görüldü. Haziran ayında en fazla ihraç edilen yükler arasında portland çimento, klinker, motorin, rulo sac ve feldispat ön plana çıkarken; ithal edilen yüklerde ham petrol, taşkömürü, hurda demir, demir cevheri ve konsantreleri öne çıktı. Öte yandan, sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) ithalinde beklenen düşüş göze çarpıyor. İthal edilen yüklerin dağılımı incelendiğinde, hammadde yoğun ürünlerin tercih edilmesiyle üretime yönelik bir akışın oluştuğu görülüyor. Limanlarımız, kapasite sıkıntıları ve altyapı yetersizlikleriyle mücadele ederken, bu istatistiksel gelişimin doğru insan kaynakları yönetimiyle sağlandığını belirtmek önemli. Ayrıca, çeşitli limanlarda holding düzeyinde yaşanan anlaşmazlıklar, satın almalar ve birleşmeler sonucu meydana gelen kabuk değişimlerinin dikkatli bir şekilde yönetildiği anlaşılıyor.
Şekil 1: Limanlarımızda 2024 – 2025 Yıllarında Gerçekleştirilen Yük Elleçleme Miktarı (milyon ton)
Kocaeli Limanları Değerlendirmesi
Kocaeli limanları özelinde değerlendirildiğinde, bu yıl ilk kez aylık bazda en fazla yük elleçleyen liman başkanlığı Kocaeli Bölge Liman Başkanlığı oldu. İthal yüklerde önceki aylara göre bir azalma yaşansa da, hâkim yüklerin ithal yükler olduğu dikkat çekiyor. Kocaeli limanları, ihraç yüklerde yıl boyunca en yüksek verilere sahip liman kümelerinden biri olmakla birlikte bu alanda gelişim ihtiyacı mevcut. Portland çimento, ülkemizin en önemli ihraç kalemlerinden biridir ve en büyük alıcısı ABD’dir. Benzer şekilde, alüminyum cevheri (boksit) ihracatında Çin en önemli pazardır. Bu tür uzak mesafe taşımalar için yüksek tonajlı gemiler kullanıldığı tahmin edilebilir. Bu gemilerin draft (su kesimi) ihtiyaçları oldukça fazladır; dolayısıyla Kocaeli limanlarının derinleştirme yatırımlarının desteklenmesi gerekmektedir. Ayrıca, Kocaeli limanlarının yol bağlantılarının gelişimi, ihraç yüklerin artışında kritik öneme sahiptir. Bölgede fabrika limanı olarak faaliyet gösteren limanlarda, üçüncü taraflara verilen hizmetlerin fiyat tarifeleri yeniden gözden geçirilerek, belirli yüklerde uzmanlaşmış terminallerdeki kapasite sorunlarının aşılması mümkün olabilir.
Şekil 2: En Fazla Yük Elleçlemesi Yapılan İlk 10 Bölge Liman Başkanlığı, Haziran 2025
Konteyner Ticaretindeki Gelişmeler
Denizcilik Genel Müdürlüğü, konteyner ticaretine ilişkin istatistiki verileri ayrı bir bültende paylaşmaya devam ediyor. Bu sayede ülkemizde konteyner ticaretine dair derinlemesine bilgiler elde edilebiliyor. 2025’in ilk altı ayında, önceki yılın aynı dönemine göre yüklemede %1,4, boşaltmada %8,7 ve toplamda %5,1 artış gerçekleşti. Özellikle 40 HC (40 fitten büyük konteyner) cinsindeki konteynerlerde hem ithal, ihraç ve transit kalemlerde önemli artışlar gözlemleniyor. Büyük tonajlı gemilerin inşasında ölçek ekonomileri ve karbon fiyatlandırması gibi motivasyonların etkili olduğunu görmekteyiz. Buna paralel olarak, limanlarımızda tercih edilen konteyner türlerinde de bu yönde bir eğilim bulunması, altyapı yatırımlarının nasıl planlanması gerektiğine dair önemli ipuçları veriyor.
Konteyner elleçleme miktarındaki artışın büyük oranda ithal yüklerden kaynaklandığını belirtmek gerekir. Öte yandan, transit yüklerin 2024 yılının aynı dönemine kıyasla geride kalması, jeopolitik avantajlarımızın yeterince kullanılamadığını gösteriyor. AB ETS (Emisyon Ticareti Sistemi) kurallarının etkinleştiği bu yıllarda transit yük verilerimizin gerilemesi düşündürücüdür. Ancak karbon fiyatlarının beklenenden düşük seyretmesinin de bu duruma etkisi bulunmaktadır. Gelecek projeksiyonlarda karbon fiyatlarının artması beklenirken, küresel ölçekte herkesin kendi emisyon ticaret sistemini kurması öngörülmektedir. Türkiye’de geçtiğimiz yıl kabul edilen ETS kuralları, transit konteyner ticareti açısından lehimize bir gelişme olabilir.
Şekil 3: Konteyner Cinslerine Göre 2024-2025 Yılları Elleçleme Verileri (TEU)
Umur BUCAK
