Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü’nün (UNCTAD) 2025 Küresel Ticaret Güncellemesi, küresel ticaretin jeopolitik gerilimlere, artan maliyetlere ve finansal belirsizliklere rağmen büyümeye devam ettiğini ortaya koyuyor. Rapora göre küresel ticaret hacmi, 2025 yılında ilk kez 35 trilyon doları aşarak 2024’e göre yüzde 7 oranında artacak.
Bu büyümenin en güçlü itici gücü denizcilik sektörü oldu. Mal ticaretindeki toplam 2,2 trilyon dolarlık artışın yaklaşık 1,5 trilyon doları denizyoluyla taşınan yüklerden kaynaklandı. Hizmet ticareti de 750 milyar dolara yakın yükselişle yüzde 9’a yaklaşan bir büyüme gösterdi. Ancak UNCTAD, yılın son çeyreğinde mallarda büyümenin yüzde 0,5’e, hizmetlerde ise yüzde 2’ye gerilemesini bekliyor.
Doğu Asya son dört çeyrekte ihracatta yüzde 9, bölge içi ticarette yüzde 10 artış kaydederek küresel ticaretin en güçlü performans gösteren bölgesi oldu. Afrika da aynı dönemde ithalatını yüzde 10, ihracatını yüzde 6 artırarak dikkat çekici bir genişleme sergiledi. Bu tablo, gelişmekte olan ülkeler arasındaki Güney-Güney ticaretinin yüzde 8’lik artışla küresel ortalamanın üzerinde büyüdüğünü gösteriyor.
Kuzey Amerika ve Avrupa’da ise daha ılımlı bir genişleme yaşandı. Kuzey Amerika son dört çeyrekte ihracatını yüzde 2 artırdı ancak üçüncü çeyrekte yüzde 3’lük bir düşüş yaşadı. Avrupa ihracatı yıllık bazda yüzde 6 artmasına rağmen son çeyrekte büyüme yüzde 2’ye geriledi.
İmalat sektörü son dört çeyrekte yüzde 10’luk büyüme göstererek küresel ticaretin temel motoru olmayı sürdürdü. Yapay zekâ talebinin etkisiyle elektronik ticareti yüzde 14’lük büyüme ile sektörün en hızlı gelişen kalemi oldu. Tarım ürünleri ticareti de üçüncü çeyrekte yüzde 8 büyüyerek güçlü bir performans ortaya koydu. Tahıl, meyve, sebze ve yağlı tohumlar bu artışın başlıca itici güçleri olarak öne çıktı.
Otomotiv ticareti ise geçen yıla göre yüzde 4 gerileyerek olumsuz bir tablo sergiledi. İçten yanmalı motorlu araç ticareti yüzde 13 düşerken elektrikli araç ticareti yüzde 5 geriledi. Buna karşın hibrit araç ticareti yüzde 22 artışla sektörün tek pozitif segmenti oldu. Emtia piyasasında demir ve çelik 2024’ün üçüncü çeyreğinden bu yana yüzde 40 büyüme kaydetti ancak düşük yakıt fiyatları nedeniyle doğal kaynak ticareti genel olarak durağan kaldı.
Raporda ticaret dengesizliklerinin denizcilik sektörü için zorluk yaratmaya devam ettiği belirtiliyor. Çin’in mal fazlası üçüncü çeyrekte daralsa da geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık 30 milyar dolar daha yüksek kaldı. ABD’nin ticaret açığı ise 2025’in başlarına kıyasla iyileşme gösterdi.
UNCTAD, jeopolitik parçalanmanın küresel nakliye güzergâhları ve tedarik zinciri modellerini yeniden şekillendirdiğini vurguluyor. Dost ülkelere yönlendirme (friend-shoring) ve yakın coğrafyaya yönlendirme (near-shoring) eğilimleri üçüncü çeyrekte güçlenerek son iki yılın gerilemesini tersine çevirdi. Büyük ekonomiler arasındaki ticaretin yoğunlaşması da arttı; bu durum küresel ticaretin daha küçük bir grup kilit ülke üzerinden aktığını gösteriyor.
UNCTAD, 2026 yılında büyüme ivmesinin zayıflayabileceğine dikkat çekiyor. Küresel büyümenin yavaşlaması, artan borç baskıları, yükselen ticaret maliyetleri ve belirsizlik ortamı özellikle deniz ticareti akışlarını baskı altına alabilir. Gelişmekte olan ekonomiler direnç gösterse de borç yükü birçok ülkede kırılganlığı artırmaya devam ediyor.
2025’in dördüncü çeyreğinde fiyat odaklı büyümeden hacme dayalı büyümeye geçiş, emtia fiyatlarındaki dalgalanmaların azalmasına rağmen temel talebin güçlü kaldığını gösteriyor. Bu eğilim, gemi işletmecileri ve liman işletmeleri için sürdürülebilir kargo hacimleri anlamına gelirken, düşen navlun oranları nedeniyle marj baskılarını artırabilir.
