Ortadoğu’daki çatışmalar dördüncü haftasına girerken, İran’dan küresel deniz ticaretini sarsacak resmi bir adım geldi. Tahran yönetimi, Birleşmiş Milletler’e sunduğu bildiride Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin artık “İran makamlarıyla koordinasyon” ve “düşmanca olmama” şartına bağlandığını ilan etti. Öte yandan sefer başına 2 milyon doları bulan geçiş ücreti iddiaları, boğazın fiilen ücretli bir kapıya dönüştüğünü gösteriyor.
Küresel enerji ticaretinin kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı, tarihinin en kritik dönüşümlerinden birini yaşıyor. İran, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne sunduğu resmi bir bildiri ile, dünyanın en önemli deniz dar boğazlarından birine erişimin artık “koşullu” ve doğrudan İran’ın gözetimine tabi olduğunu uluslararası topluma ilan etti.
Tahran’dan BM’ye iletilen bildiride, boğazdan geçiş yapacak gemiler için yeni bir çerçeve çizildi. Metinde şu ifadelere yer verildi:
“Düşmanca olmayan gemiler… İran’a karşı saldırgan eylemlere katılmamaları veya desteklememeleri ve ilan edilen güvenlik kurallarına tam olarak uymaları kaydıyla, yetkili İran makamlarıyla koordinasyon içinde Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş hakkından yararlanabilirler.”
İran’ın “düşmanca olmayan” tanımı ise oldukça net sınırlarla çizilmiş durumda. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) veya İsrail ile bağlantılı olan ya da “saldırgan eylemleri desteklediği” düşünülen gemiler bu güvenli geçiş hakkından yararlanamıyor. Aynı bildiride Tahran, su yolundaki istikrarsızlığın sorumluluğunun da “doğrudan ABD ve İsrail rejimine ait olduğunu” savundu.
İran yönetimi boğazın “açık kalmaya devam ettiğini” belirtse de, tam deniz güvenliğini “askeri saldırganlığın sona ermesi” ve “İran’ın meşru haklarına saygı duyulması” şartlarına bağlıyor.
Sahadaki gerçekler ise bildirinin aktif olarak uygulandığını kanıtlıyor. Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği normal seviyelerinin çok küçük bir kısmına gerilemiş durumda.
Denizcilik sektörü kaynakları tarafından incelenen AIS verileri, BAE’den ayrılan bir konteyner gemisinin boğaz girişine yakın bir noktada rotasını aniden tersine çevirdiğini gösteriyor. İran Devrim Muhafızları’nın (IRGC) olayın ardından geminin “geçiş izni alamadığını” açıklaması, kuralların ne kadar sıkı işletildiğini gözler önüne seriyor.
Sektörde dolaşan ve gemilerden sefer başına 2 milyon dolara varan geçici geçiş ücretleri istendiğine dair raporlar, bu yeni izin tabanlı rejimin resmi olmayan bir “gişe” sistemine dönüştüğünü işaret ediyor.
Tüm bu politikalar, yaptırımlar ve bildirilen ücret talepleri bir arada değerlendirildiğinde ortaya net bir tablo çıkıyor: Hürmüz Boğazı artık açık bir uluslararası transit koridoru olarak işlemiyor. Aksine, geçişlerin giderek artan bir şekilde şarta bağlandığı, İran’la koordine edildiği ve bazı durumlarda milyonlarca dolar ödendiği “kontrollü bir kapı” haline gelmiş durumda.
İlgili haberler:
Hürmüz Boğazı’nda 2 Milyon Dolarlık Tarife, Gemiler Yeniden Geçiyor
Hürmüz’den Sonra Yeni Kriz: Husiler Babülmendep Boğazı’nı Kapatacak mı?
