İran, küresel deniz ticaretinin ve enerji koridorlarının en kritik düğüm noktası olan Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden “güvenlik sağlama” gerekçesiyle ücret almayı planlıyor. Önümüzdeki hafta Meclis’e sunulacak yasa tasarısı, bölgede ABD ile artan askeri gerilimin ve ticarette “Yuan” kullanımına dair iddiaların gölgesinde uluslararası denizcilik sektöründe yeni bir krizin kapısını aralıyor.
Küresel petrol tedarikinin en önemli rotalarından biri olan Hürmüz Boğazı, yeni bir yasal ve jeopolitik krizin merkezine yerleşti. İran Meclisi, boğazdaki egemenlik ve kontrol haklarını yasal bir zeminde güçlendirmek amacıyla, geçiş yapan tüm gemilerden ücret alınmasını öngören sarsıcı bir yasa tasarısı üzerinde çalışıyor.
İran Meclisi İmar Komisyonu Başkanı Rızayi Kuçi, hazırlık aşamasındaki bu düzenlemenin, ülke için yeni ve güçlü bir gelir kaynağı oluşturmayı hedeflediğini duyurdu.
Hazırlanan ön taslağın henüz resmi teklif aşamasına gelmediğini belirten Kuçi, sürecin işleyişine dair detayları paylaştı.
Önümüzdeki hafta taslağı Meclis Araştırma Merkezi’ne sunmayı planladıklarını aktaran Kuçi, “Hukuk ekibinin katılımıyla taslak tamamlanacak ve Meclis Genel Kurulu çalışmalarının başlamasıyla birlikte resmi olarak sunulup takip edilecek. Taslağa göre, boğazdan geçen gemilerin güvenliğini sağladığı için İran’ın bu ücreti alması gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Planlanan bu radikal düzenlemenin, uluslararası ticaret yollarındaki standart uygulamalara benzediğini savunan Komisyon Başkanı Kuçi, boğazın statüsüne dikkat çekti:
“Bu tamamen doğal bir durumdur. Diğer koridorlarda da ticari yükler bir ülkeden geçerken ücret ödenir. Burası da bir koridordur. Güvenliği biz sağlıyoruz ve bu nedenle ticari gemiler ile petrol tankerlerinin bu ücreti ödemesi son derece doğaldır.”
İran’ın bu yasal hazırlığı, uluslararası basında yer alan çarpıcı iddialarla da paralellik gösteriyor. Haberlere göre İran, halihazırda boğazdan geçen gemiler üzerinde daha sıkı bir kontrol uyguluyor ve bazı gemilerden güvenli geçiş karşılığında gayriresmi ödemeler alıyor.
Gemilerin geçiş öncesinde İran’a yük, mürettebat ve varış bilgilerini ilettiği belirtilirken; bazı gemilerin bu geçişler için Çin para birimi “Yuan” üzerinden ödeme yaptığı öne sürülüyor.
Hatta sınırlı sayıda geminin yüksek tutarlı ödemeleri Yuan cinsinden gerçekleştirdiği ve ticaretin bu para birimiyle yapılmasının şart koşulduğu iddialar arasında.
Uzmanlar, Yuan ile ödeme yapan gemilere geçişte öncelik tanınmasını; İran’ın uluslararası yaptırımları aşma ve dolar dışı ticareti yaygınlaştırma stratejisinin parçası olarak değerlendiriyor.
Ücretli geçiş tartışmaları, bölgede tırmanan sıcak çatışma ortamından bağımsız değil. Savaşın başlamasıyla birlikte krizin merkez üssü haline gelen Hürmüz Boğazı hattında; ABD ve Avrupa ülkelerinin askeri eskort planlarına karşı İran geçişleri sıkı kontrol altına aldığını duyurmuştu.
İranlı yetkililer; ABD, İsrail ve bu ülkelere destek veren taraflarla bağlantılı gemilerin boğazdan geçişine izin verilmeyeceğini, diğer ülkelerin ise belirlenen güvenlik kurallarına uyması gerektiğini net bir şekilde açıkladı.
Bu duruma sert tepki gösteren ABD Başkanı Donald Trump, boğazın şartsız açılması için İran’a önce 48 saat, ardından 5 güne uzatılan bir ültimatom vererek enerji altyapılarını hedef alma tehdidinde bulundu. Ancak İran tarafı, mevcut kontrol uygulamasının değişmeyeceğini vurgulayarak geri adım atmadı.
İlgili haberler:
Hürmüz Boğazı’nda Serbest Geçiş Bitti: İran BM’ye Kuralları Sundu
Hürmüz’den Sonra Yeni Kriz: Husiler Babülmendep Boğazı’nı Kapatacak mı?
