Çin Halk Cumhuriyeti Ulaştırma Bakanlığı, 10 Ekim 2025’te yayımladığı 54 [2025] sayılı duyuru ile ABD bağlantılı gemilerin Çin limanları ziyaretlerinde uygulanacak özel liman ücreti kararını açıkladı. 14 Ekim 2025’te yürürlüğe giren uygulama, ABD Ticaret Temsilciliği’nin Çin’in denizcilik, lojistik ve gemi inşa sektörlerine yönelik başlattığı 301. Madde soruşturmasına karşı alınmış bir misilleme niteliği taşımaktaydı.
Bu ücretler 12 aylığına askıya alınmış olsa da BIMCO, üyelerinin riskini azaltmak ve gelecekte ücretlerin yeniden yürürlüğe girmesi halinde hukuki belirsizlikleri önlemek amacıyla 2025 Zamanlı Kira Sözleşmeleri için Çin Özel Liman Ücreti Maddesini yayımladı. Yeni madde, hem yürürlükteki hem de ileride yapılacak kira sözleşmelerine eklenebilecek şekilde tasarlandı.
Yeni düzenleme; gemi sahipleri ile kiralayanların olası sorumluluk paylaşımını netleştiren bir çerçeve sunuyor. Önceki BIMCO USTR Zamanlı Kira Maddesi’yle benzer bir yapıya sahip olsa da Çin düzenlemelerinin kendine özgü şartlarına uyum sağlayacak şekilde güncellenmiş durumda. Çin Ulaştırma Bakanlığı duyurusunda yer alan ancak tanımı yapılmayan “operatör” gibi bazı kavramların belirsizliği ise madde kapsamında çözülemeyen konular arasında yer alıyor.
ABD’nin farklı ücret seviyeleri uygulayan USTR önlemlerinin aksine Çin’in düzenlemesi, tek bir ücret kategorisi üzerinde durarak sözleşme çerçevesini sadeleştiriyor. Böylece ücret artışlarını ele alan ek hükümlere ihtiyaç kalmıyor.
Madde kapsamında gemi sahiplerinin, gemiyle bağlantılı herhangi bir kuruluşun ABD ile bağının bulunup bulunmadığını veya geminin ABD’de inşa edilip edilmediğini kiralayanlara bildirme yükümlülüğü bulunuyor. Bu bildirimlerin kiralama süresi boyunca güncel tutulması gerekiyor. Uygulama, ticari açıdan hassas bilgiler açıklanmadan şeffaflık sağlamayı hedefliyor.
Kural gereği, geminin kiralayanın emirleri doğrultusunda Çin limanlarına uğraması halinde özel liman ücretlerinin ödenmesinden kiralayan sorumlu oluyor. Ancak eksik veya yanlış beyanlar, sonradan mülkiyet/operasyonel bağ değişikliği olması veya geminin kiralayanın kendi amacı dışında Çin limanlarına yönlendirilmesi durumlarında sorumluluk gemi sahibine geçebiliyor.
Tarafların, sözleşme zincirlerini dikkatle inceleyerek bu ücretlere maruz kalma ihtimallerini değerlendirmesi öneriliyor. Gemi sahiplerinin doğru ve zamanında bildirim yapması, kiralayanların ise operasyonel aksaklık yaşanmaması için hızlı ödeme–geri ödeme mekanizmaları kurması önem arz ediyor. Madde, taraflara sözleşmeyi otomatik olarak feshetme, kargo üzerinde rehin hakkı kullanma veya gemiyi terk etme yetkisi tanımıyor; bu haklar mevcut kira sözleşmesinin ana hükümlerine bağlı kalmayı sürdürüyor.
BIMCO, konuya ilişkin her türlü soru için contracts@bimco.org üzerinden iletişime geçilebileceğini belirtiyor. Kuruluş ayrıca, “2025 Zaman Tüzüğü Sözleşmeleri için Çin Özel Liman Ücreti Maddesi” başlığı altında ilgili dokümanları da kamuoyunun erişimine açtı.
