Arz-Talep Dengesi
Denizcilik ekonomisinin birinci prensibi, denizciliğin dünya geneli için geçerli ekonomik durumdan ve küresel konjonktürden birinci derecede etkilenen bir arz-talep dengesine haiz olmasıdır.
Bu prensip öylesine şaşmaz bir istikrar ve hızda çalışmaktadır ki, halihazırda dünyadaki belirsizliklerin tamamının denizcilik lojistiğine tesir etmesi kaçınılmazdır.
Deniz lojistiğinin, küresel tedarik zincirinde önemli bir ayak oluşu ve küresel denizcilik faaliyetlerinin küresel taşımacılığın kimi kaynaklara göre yüzde 75 kimilerine göre ise yüzde 85’ini oluşturması gerçeğinden yola çıkarak, denizcilik faaliyetlerini kendi içinde ayırmak ve konuyu bu şekilde ele almakta yarar vardır.
Ticaret Savaşları
Öncelikle küresel olarak denizciliği etkileyen birkaç ana konudan bahsetmek gereklidir.
Bu ana konuların ilki de doğal olarak ticaret savaşları olacaktır. ABD ve Çin’in karşılıklı hamleleriyle en son Mart ayında emtialarda ciddi bir vergilendirme yaşanmış, sonrasında ABD, Çin menşeli gemilere vergi getirmiş; peşi sıra Çin de bir ay kadar öncesinde benzer bir önlem açıklamıştı. Ekim ayının sonuna doğru ise karşılıklı yumuşama sinyalleriyle vergiler, tarifeler ve getirilen bu mali yükler şimdilik ertelenmiş oldu.
2026’da ne tür gelişmeler yaşanacağı konusunda net olarak konuşmak mümkün olmasa da, bugün için, aşağıda da aktarılacağı üzere, piyasaların en azından geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre daha iyi seyrettiğinin altını çizmekte yarar var.
Net-sıfır emisyon
Öte yandan, Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün (IMO) Ekim ayında aldığı kararlara göre denizcilikte net-sıfır emisyon çerçevesinin (NZF) 2027’ye ertelenmesi gibi bir gelişme de söz konusu. Bu erteleme belirsizlikleri artırıyor ve hurdaya gidecek eski tonajın ömrünü az da olsun uzatıyor.
Karbon piyasalarının henüz emekleme aşamasında olması da yaşanan son gelişmelerin ana nedenlerinden biri. ABD Başkanı Trump’ın karbon konusuna yaklaşımı paralelinde değerlendirildiğinde, söz konusu bu karar bir müddet daha sürüncemede kalabilir. Ki, bu sürüncemenin tüm tonajları etkileyecek olması da kaçınılmazdır.
Kuru Yükte Durum
Yük cinslerine göre öncelikle en klasik taşımacılık olan dökme kuru yük taşımacılığına bakılacak olursa, küresel kuru yük piyasalarının halihazırda geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre yüzde 45 daha yüksek seyrettiği görülüyor. Rakamsal olarak ifade etmek gerekirse, küresel kuru yük taşımacılığının küresel göstergesi olan Baltık Kuru Yük Endeksi, halihazırda 2000 puan seviyesindedir. Ki bu endeks geçtiğimiz yılın aynı döneminde 1400 puan civarında seyretmekteydi.
Kişisel görüşüm, mevsimsel olarak navlunların olasılıkla Kasım ayı sonlarına kadar biraz daha yükseliş getireceği ve 2026 Ocak ayı sonuna kadar düşüş eğilimine gireceği yönünde.
Tanker Piyasasındaki Performans
Küresel tanker piyasaları genel olarak iyi performans sergiliyor denebilir. Ham petrol tankerlerinin küresel göstergesi BDTI son bir yılın zirvesinde. Ürün tankerleri ise o kadar şanslı değil. Bu yaşanan olumsuzluk da yine Trump politikalarının bir sonucu olarak değerlendirilebilir. Bilindiği gibi Trump, Rus ham petrolü ithal eden ülkeleri uyarmış ve söz konusu ticaretin düşürülmesi yönünde telkinde bulunmuştu. Sonuçta, Rus ham petrolü taşıyan tankerlerin ticareti alıcılardan uzak farklı bölgelere kaydı; ürün tankerleri de daha kısa mesafelerden ürünü alıcılara temin eder duruma geçtiği için navlunlarında düşüş yaşandı.
Yeni ve yakıt ekonomisi yüksek tonajlı tankerlerin öne çıkmaya başladığı bir dönemin öngörülüyor oluşu ise olumlu bir gelişme.
Konteyner Endeksi
Son olarak kısaca konteynerlere değinecek olursak, Harpex Endeksi’ne göre halihazırda küresel konteyner gemisi navlunları hâlâ son iki yılın zirvesinden biraz aşağıdayken, yani örneğin 700 TEU’luk feeder tipi gemiler günde 10.000 doların üzerinde, 3000 TEU’luk gemiler ise günde neredeyse 40.000 dolar kazanç getirirken, Şanghay Konteyner Endeksi son 3 ayda yükseliş kaydetmeye devam ediyordu. Son dönemdeki düşüşü dikkate almazsak, gemi kiraları ile konteyner taşıma navlunlarının paralel gitmediği noktasının da altını çizmekte yarar var.
Sonsöz
Yazının girişinde vurguladığımız noktayı yinelemekte yarar var. Denizcilik, doğası gereği küresel ekonomik gelişmelere karşı hassas bir sektör. Ticaret savaşları, tarifeler, kotalar, karbon vergileri gibi gerek ticareti gerekse taşıma maliyetlerini artıracak faktörlerde belirsizlikler anlık olarak olmasa da uzun vadede sektöre tesir eder ve halihazırda bu etkilerin kestirilmeye çalışıldığı bir dönemden geçiyoruz. Ama elimizdeki veriler ve beklentiler, yarınlar için karamsar bir çerçeve çizmeye yetecek olumsuzlukta değil. Özetle 2026 önümüzü daha iyi gördüğümüz bir yıl olacak.
