Belçika, Almanya, Hollanda ve İsveç’in onayıyla gerekli şartları sağlayan 2010 HNS Sözleşmesi, tehlikeli yük taşıyan gemiler için yeni bir tazminat ve sigorta sistemini hayata geçiriyor. “Kirleten öder” prensibine dayanan uluslararası anlaşmanın 18 ay içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Küresel ticaret filosu, tehlikeli kargolarla bağlantılı hasar ve kirlilik için tazminat yükümlülüklerini yeniden belirleyen uluslararası bir sözleşmenin yürürlüğe girmesiyle birlikte yeni bir mali sorumluluk katmanıyla karşı karşıya kalacak. Deniz Yoluyla Taşınan Tehlikeli ve Zararlı Maddelerden Kaynaklanan Zararın Tazmini ve Sorumluluğu Hakkında Uluslararası Sözleşme (2010 HNS Sözleşmesi), Belçika, Almanya, Hollanda ve İsveç’in de resmi onayı vermesiyle yürürlüğe girme aşamasına ulaştı.
Yeni sistem, denizcilik şirketlerinin ve ilgili endüstrilerin nakliye kazalarından kaynaklanan can kayıpları, maddi hasarlar veya kirlilik durumlarında yüklü tazminatlar ödemesini zorunlu kılacak.
Sözleşmenin yürürlüğe girmesi için her biri en az 2 milyon gros tonaja sahip dört devlet dahil olmak üzere toplam 12 devletin onayı gerekiyordu. Yeni katılımlarla birlikte bu şart sağlanmış oldu.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için aranan son kriter olan “taraf ülkelerin bir takvim yılında en az 40 milyon ton HNS kargosu alması” şartının da yakında resmiyet kazanması bekleniyor.
Sadece son katılan dört ülke geçtiğimiz yıl yaklaşık 28 milyon ton HNS yükü aldı. Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün (IMO) Mayıs 2026’te yapacağı değerlendirmeyle bu kriterin de karşılandığı teyit edilecek ve sözleşmenin yürürlüğe girmesi için 18 aylık geri sayım başlayacak.
Kapsamı oldukça geniş tutulan sözleşme; petrol, tehlikeli sıvılar, sıvılaştırılmış gazlar, düşük parlama noktasına sahip sıvılar ve tehlikeli dökme yükleri içeriyor. “Kirleten öder” prensibiyle işleyecek olan rejim, armatörleri sadece kirlilikten değil; yangın, patlama, can kaybı, yaralanma ve mülk hasarı gibi risklerden de sorumlu tutacak.
Sistem iki aşamalı bir tazminat modeline dayanıyor:
–İlk Aşama: Olay başına toplam tazminat; armatör için Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) 250 milyon Özel Çekme Hakkı (SDR) (yaklaşık 360 milyon dolar) ile sınırlandırılıyor.
–İkinci Aşama: Hasar maliyetlerinin armatörün limitini aşması durumunda, sözleşme kapsamında kurulan HNS Fonu devreye girecek. HNS kargolarının alıcıları tarafından ödenecek katkı paylarıyla finanse edilen bu fon; armatörün payı dahil olmak üzere olay başına yine maksimum 250 milyon SDR’ye (360 milyon dolar) kadar ek tazminat sağlayacak.
Deniz yoluyla dökme olarak taşınan kimyasalların ve alternatif yakıtların miktarındaki küresel artış göz önüne alındığında; yaklaşık 65 bin geminin sözleşme doğrultusunda HNS sözleşmesi sigorta sertifikası veya mali teminat alması gerekeceği tahmin ediliyor.
Bu yeni anlaşma, denizcilik endüstrisinin petrol taşımacılığı; yakıt sızıntısı ve enkaz kaldırma gibi mevcut tazminat yükümlülüklerine önemli bir ekleme yapmış olacak.
İlgili haberler:
Deniz Taşımacılığı ve Çevresel Sorumluluk: IMO’nun Küresel Rolü
