Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), yayımladığı yeni raporda deniz taşımacılığı sektörünün karşı karşıya olduğu sorunlara dikkat çekti. Küresel ticaretin yaklaşık %80’i denizyolu üzerinden gerçekleşiyor ve bu nedenle yaşanan her dalgalanma, dünya ekonomisine doğrudan yansıyor.
Raporda öne çıkan temel noktalar:
- Maliyetler artıyor: Yakıt fiyatlarındaki yükseliş, karbon düzenlemeleri ve sigorta giderleri taşımacılık maliyetlerini yukarı çekiyor.
- Belirsizlik derinleşiyor: Jeopolitik gerilimler, çatışmalar ve yaptırımlar, ticaret yollarında riskleri artırıyor.
- Rota değişiklikleri: Özellikle Kızıldeniz, Karadeniz ve Güney Çin Denizi gibi bölgelerdeki gerginlikler, gemilerin daha uzun ve maliyetli rotalara yönelmesine neden oluyor.
- İklim etkileri: Aşırı hava olayları, liman operasyonlarını kesintiye uğratıyor; Panama Kanalı’nda kuraklık nedeniyle kapasite sınırlamaları bunun somut örneği olarak öne çıkıyor.
Bölgesel Etkiler
- Avrupa: Yeni karbon vergileri ve emisyon ticaret sistemi (EU ETS), taşımacılık maliyetlerini artırdı.
- Asya: Çin’in üretim merkezli taşımacılık modelinde talep güçlü olsa da, ABD’nin Çin gemilerine liman ücretleri getirmesi baskı yaratıyor.
- Afrika: Liman altyapısında modernizasyon eksiklikleri, kıtayı küresel tedarik zincirlerinde kırılgan hale getiriyor.
- Amerika: Panama Kanalı’ndaki su seviyelerinin düşük kalması, özellikle ABD ve Latin Amerika ticaretinde gecikmelere yol açıyor.
Sektöre Çağrı
UNCTAD raporunda, devletler ve özel sektör için somut öneriler de yer aldı:
- Sürdürülebilir altyapı yatırımları: Limanların iklim değişikliğine dayanıklı hale getirilmesi.
- Yeşil dönüşümün hızlanması: Alternatif yakıtlar ve enerji verimliliği yatırımlarının teşvik edilmesi.
- Kriz yönetimi iş birlikleri: Jeopolitik riskler ve rota kapanmalarına karşı ortak çözümler geliştirilmesi.
- Dijitalleşme ve şeffaflık: Lojistik zincirinde veri paylaşımı ve izlenebilirliğin artırılması.
Uzun Vadeli Perspektif
UNCTAD, mevcut dalgalanmaların sadece kısa vadeli maliyet artışları değil, aynı zamanda küresel ticaretin geleceğini yeniden şekillendirecek bir sürece işaret ettiğini belirtti. Eğer gerekli adımlar atılmazsa, yüksek navlun fiyatları ve kırılgan tedarik zincirleri uzun yıllar boyunca devam edebilir.
