Küresel deniz ticaretinin kilitlenme noktası olan Hürmüz Boğazı’nda beklenen diplomatik adım geldi. Pakistan’ın arabuluculuğunda ABD (Trump yönetimi) ile İran arasında sağlanan iki haftalık ateşkes kapsamında, Tahran yönetimi ticari gemilerin boğazdan “şartlı” geçişine izin vereceğini doğruladı. Ancak bu izin, boğazın kontrolünün tamamen İran’ın inisiyatifinde kalacağı yeni bir dönemin de sinyallerini veriyor.
İran Dışişleri Bakanı Seyed Abbas Araghchi tarafından yapılan açıklama, Beyaz Saray’ın diplomatik anlaşmaya yönelik ciddi ilerleme kaydedildiği yönündeki iddialarını doğrulayan ilk resmî adım oldu. Yapılan anlaşmaya göre Trump yönetimi operasyonları durdurmayı ve görüşmelere İran’ın 10 maddelik planı üzerinden devam etmeyi kabul ederken; İran da saldırılarına ara vererek, Hürmüz Boğazı hattında gemilerin geçişine izin verecek.
Ancak geçişlerin “İran silahlı kuvvetleri ile koordinasyon sağlanarak ve teknik sınırlamalar dikkate alınarak” yapılacağının altı çizildi. Bu ifade, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) boğazdaki deniz trafiği üzerindeki fiilî kontrolünü ateşkes boyunca sürdüreceğini gösteriyor.
Sektör kaynaklarına göre, IRGC haftalardır Keşm ve Larak adaları arasında gayriresmî bir geçiş ücreti (tollway) sistemi uyguluyor. Çatışmalar sırasında en az 35 yabancı ticaret gemisinin boğazı geçmek için bu ücreti ödediği belirtiliyor.
Trump’ın müzakereler için temel kabul ettiği İran’ın 10 maddelik talep listesi, denizcilik sektörünün geleceği için büyük riskler barındırıyor. Listenin ilk sırasında ABD saldırılarının durması yer alırken, hemen ikinci sırasında “Hürmüz Boğazı’nın kalıcı kontrolünün İran’a verilmesi” talebi bulunuyor.
Savaş öncesi uluslararası hukuka göre tamamen serbest ve engelsiz olan bu su yolunun kontrolünün kalıcı olarak Tahran’a geçmesi, İran için devasa bir stratejik ve ekonomik zafer (kalıcı geçiş ücreti geliri) anlamına gelecek. Listenin diğer maddeleri arasında yaptırımların tamamen kaldırılması ve nükleer zenginleştirme faaliyetlerinin resmen kabulü gibi Beyaz Saray’ı oldukça zorlayacak talepler de var.
Hürmüz Boğazı’nda kısıtlı da olsa trafiğin açılacağı haberi küresel piyasalarda anında yankı buldu. Asya’da hisse senedi piyasaları petrol ve rafine ürün tedariki endişelerinin azalmasıyla yükselişe geçti.
Brent ham petrolün varil fiyatı 110 dolar seviyelerinden 100 doların altına inerken, WTI ham petrolü yüzde 15 değer kaybederek 95 dolara geriledi. Dow, S&P 500 ve Nasdaq vadeli işlemleri de yüzde 2 ila 3 oranında artış gösterdi.
Öte yandan İsrailli yetkililer, bu ateşkesin Lübnan’da Hizbullah’a karşı yürütülen kara operasyonlarını kapsamadığını bildirdi. Anlaşma haberinin duyulduğu ilk anlarda İran ve İsrail arasında kısa süreli karşılıklı ateş açılması da bölgedeki kırılganlığın sürdüğünü gösteriyor.
İlgili haberler:
Rusya ve Çin, Hürmüz Boğazı’nı Kararını Veto Etti
Trump’tan İran’a: ‘Hürmüz Boğazı’nda Geçiş Ücretini ABD Almalı’
