Denizde hastalık konusu, denizcilik sektöründe son yıllarda giderek daha fazla dikkat çeken küresel riskler arasında yer alıyor. Uzun çalışma saatleri, ağır hava koşulları, yorgunluk ve iş kazaları nedeniyle denizciler hem fiziksel hem de psikolojik açıdan ciddi zorluklarla karşı karşıya kalıyor. Dünya ticaretinin büyük bölümü deniz yoluyla gerçekleşirken, milyonlarca denizci ağır operasyon temposu altında görev yapmaya devam ediyor.
Uzmanlara göre denizde hastalık vakaları operasyon güvenliğini doğrudan etkiliyor. Özellikle uzun kontratlar, düzensiz uyku, yoğun vardiya sistemi ve sosyal izolasyon denizciler üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Deniz hastalıkları kapsamında yaşanan fiziksel ve psikolojik sorunların, birçok operasyonel hatanın temel nedenlerinden biri olduğu belirtiliyor.
International Maritime Organization (IMO), son yıllarda yayımladığı düzenleme ve rehberlerde “human element” yani insan faktörünü deniz emniyetinin merkezine yerleştiriyor. IMO’ya göre denizde hastalık kaynaklı yorgunluk, dikkat kaybı ve stres; gemi operasyonlarında ciddi güvenlik riskleri oluşturabiliyor.
Uluslararası araştırmalar, deniz kazalarının büyük bölümünün doğrudan veya dolaylı şekilde insan hatasıyla bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor. Bu nedenle IMO, gemi güvenliğini artık yalnızca teknik ekipmanlarla değil, mürettebatın fiziksel ve zihinsel durumu üzerinden de değerlendiriyor.
Denizde hastalık riskleri özellikle uzun kontrat dönemlerinde daha görünür hale geliyor. Pandemi sonrası süreçte birçok mürettebat aylarca gemiden ayrılamadı, kontrat süreleri uzadı ve ailelerinden uzak kaldı. Bu süreç depresyon, tükenmişlik, anksiyete ve sosyal izolasyon gibi sorunları sektörün önemli gündemlerinden biri haline getirdi.
Uzmanlara göre denizde hastalık nedeniyle oluşan psikolojik baskılar, karar alma mekanizmasını da doğrudan etkiliyor. Yorgunluk, dikkat kaybı, iletişim eksikliği ve stres; çatma, karaya oturma ve operasyonel kazaların temel nedenleri arasında gösteriliyor.
Denizcilikte en önemli uluslararası sözleşmelerden biri olan SOLAS kapsamında gemilerde yangın güvenliği, can kurtarma ekipmanları, alarm sistemleri ve acil durum tatbikatları zorunlu tutuluyor. IMO’ya göre acil durum ekipmanlarının varlığı kadar, mürettebatın bu ekipmanları baskı altında doğru kullanabilmesi de kritik önem taşıyor.
Uluslararası raporlara göre deniz hastalıkları ve kazalar kapsamında en sık karşılaşılan olaylar arasında kayma ve düşmeler, halat kopmaları, vinç operasyon kazaları, elektrik çarpmaları, makine dairesi yangınları ve kapalı alan zehirlenmeleri bulunuyor. Özellikle kapalı alan kazaları IMO’nun son yıllarda en fazla dikkat çektiği başlıklar arasında yer alıyor.
Tanklar ve kapalı bölmelerde yaşanan oksijen eksikliği veya toksik gaz birikimi saniyeler içinde ölümcül sonuçlara yol açabiliyor. Bu nedenle IMO; gaz ölçümü, giriş izin prosedürleri, kurtarma ekipmanları ve özel eğitimler konusunda daha sıkı uygulamalar talep ediyor.
Denizcilerin eğitim, vardiya ve acil durum hazırlıklarını uluslararası standartlara bağlayan STCW Sözleşmesi kapsamında ilk yardım, yangınla mücadele ve kriz yönetimi gibi eğitimler zorunlu tutuluyor. Özellikle “fatigue management” yani yorgunluk yönetimi IMO’nun son yıllarda en fazla önem verdiği alanlardan biri haline geldi.
International Labour Organization tarafından yürürlüğe alınan Maritime Labour Convention (MLC 2006), denizcilerin çalışma ve yaşam koşullarını düzenleyen en önemli uluslararası sözleşmelerden biri olarak öne çıkıyor. MLC kapsamında maksimum çalışma süreleri, minimum dinlenme saatleri, sağlık hizmetlerine erişim ve yaşam alanı standartları uluslararası koruma altına alınıyor.
Denizde hastalık konusunda en büyük sorunlardan biri sağlık hizmetine erişim süresi olarak gösteriliyor. (ANGE ASSISTANCE) Bir gemi, limandan yüzlerce mil uzakta operasyon yürütürken yaşanan kalp krizi, ağır yaralanma veya ciddi enfeksiyon gibi durumlarda zaman hayati önem taşıyor. Bu nedenle son yıllarda telemedicine yani uzaktan sağlık desteği sistemleri daha yaygın kullanılmaya başladı.
Uzmanlara göre gelecekte yapay zeka destekli sağlık takip sistemleri ve uzaktan teşhis teknolojileri denizcilikte daha kritik hale gelecek. Denizcilik sektörü uzun yıllar boyunca teknoloji ve operasyon verimliliği üzerinden gelişti. Ancak bugün IMO kararları gösteriyor ki sektörün geleceğinde yalnızca gemilerin değil, gemilerde çalışan insanların güvenliği de belirleyici olacak.
Uluslararası denizcilik güvenliği düzenlemeleri ve IMO mevzuatları hakkında detaylı bilgilere IMO resmi internet sitesi üzerinden erişilebiliyor.
